Żywienie osób starszych

W przypadku seniorów korzystne może być częstsze spożywanie posiłków o mniejszej objętości (4-5 razy w ciągu dnia), najlepiej o regularnych porach⁸.

W diecie osób starszych, podobnie jak na wcześniejszych etapach życia, należy ograniczać produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe. Warto kontrolować więc spożycie tłuszczów zwierzęcych, takich jak masło, stosując w ich miejsce oleje roślinne. Zamiast tłustych rodzajów mięsa warto sięgać po kawałki chudsze, a pełnotłuste produkty mleczne zastępować wariantami o niższej zawartości tłuszczu. Przygotowując posiłki rekomenduje się duszenie i grillowanie, ograniczając smażenie. Dodatkowo kontrolować należy spożycie soli. W przypadku występowania dodatkowych czynników takich jak choroby współistniejące czy trudności z połykaniem, dietę warto skonsultować z lekarzem tak, by jak najlepiej odpowiadała na potrzeby konkretnej osoby⁹.

W przypadku osób starszych można wyróżnić kilka klinicznych przyczyn niezamierzonej utraty masy ciała. Zaliczamy do nich to przede wszystkim choroby układu pokarmowego (9-45% przypadków), nowotwory (19-36%) oraz zaburzenia psychospołeczne (9-24%). Istotne znaczenie mogą mieć w tym kontekście również skutki uboczne przyjmowanych leków oraz wielolekowość. Farmaceutyki mogą zaburzać odczuwanie smaku oraz wywoływać nudności, co w efekcie prowadzi do ograniczenia spożycia pokarmów. Dodatkowo u części pacjentów (6–28%) mimo diagnostyki nie udaje się jednoznacznie ustalić przyczyny utraty masy ciała¹⁰.

W przypadku osób starszych dzienne spożycie białka powinno wynosić standardowo 1,2-1,5 g/kg masy ciała³. Taki poziom można osiągnąć m.in. dbając o obecność źródeł białka w każdym posiłku czy wybierając produkty mleczne oznaczone jako wysokobiałkowe. Ostrożność należy zachować w przypadku chorób nerek - w tym przypadku podaż białka należy ustalać indywidualnie z lekarzem.

Spadek apetytu i ograniczone spożycie pokarmu nie powinny być traktowane jako naturalny element starzenia się. To problem częsty, jednak skutkuje pogorszeniem rokowań, dlatego w każdym przypadku konieczne jest indywidualne podejście i ocena przyczyn problemu. Sygnałem ostrzegawczym powinny być: pojawiające się szybciej niż dotychczas uczucie sytości, ograniczanie wielkości porcji i pomijanie posiłków. Ważnym czynnikiem są też problemy z odczuwaniem smaku i zapachu - jeśli wystąpią, warto rozmawiać z seniorem o preferencjach smakowych i dostosować do jego potrzeb sposób przyprawiania potraw, np. dodając większą ilość ziół. Istotnym elementem jest także stan jamy ustnej - w przypadku dolegliwości bólowych związanych ze spożywaniem pokarmów, problemów z uzębieniem i protezami, suchości w ustach oraz trudności w połykaniu konieczna może być modyfikacja konsystencji pokarmów tak, by zapewnić seniorowi maksymalny komfort w czasie posików. Problemy z jedzeniem mogą być nasilane przez choroby współistniejące i stan zapalny, dlatego w przypadku ich pojawienia się, należy ze szczególną uwagą obserwować sposób żywienia i stan odżywienia seniora. Niekorzystny wpływ na ilość spożywanych pokarmów mogą mieć również przyjmowane leki, szczególnie wielolekowość - jeśli farmaceutyki wyraźnie nasilają objawy takie jak nudności, zaparcia, zaburzenia smaku czy suchość w ustach, rozważyć należy zmianę stosowanej farmakoterapii. Duże znaczenie mają także elementy psychologiczne i poznawcze: depresja, otępienie, lęk, majaczenie i samotność powinny wzbudzić czujność i skłonić do uważniejszego obserwowania tego, jak wygląda żywienie seniora¹¹.

Zapotrzebowanie na witaminę D u seniorów to 15 mikrogramów (600 IU) cholekalcyferolu dziennie¹². Jadłospis nie jest w stanie w pełni zaspokoić tych potrzeb, dlatego u osób starszych zalecana jest całoroczna suplementacja witaminy D dostosowana do masy ciała i spożycia tego składnika z dietą. Rekomendowana ilość witaminy D w postaci suplementacji to od 800 do 2000 IU u osób w wieku 65-75 lat oraz 2000-4000 IU u seniorów powyżej 75 roku życia¹³.

Produkty mleczne to ważny element jadłospisu osób starszych. Dostarczają pełnowartościowego białka, które jest kluczowe dla syntezy białek mięśniowych, dzięki czemu mogą sprzyjać utrzymaniu masy i siły mięśni, zapobiegając lub łagodząc sarkopenię. Produkty mleczne są także źródłem wapnia, ważnego dla zdrowia kości. Poprawiając siłę mięśniową oraz kondycję układu kostno-szkieletowego żywność z tej grupy może pośrednio wpływać korzystnie także na sprawność seniora oraz ryzyko upadków. Ważne, by rodzaj produktów mlecznych spożywanych przez osobę starszą dostosować do jej potrzeb i możliwości - np. w przypadku pojawienia się nietolerancji laktozy należy wybierać produkty fermentowane, takie jak jogurt / kefir lub warianty bez laktozy¹⁴.